به‌روزرسانی: مهر ۱۴۰۵

با شروع پاییز و بازگشایی مدرسه‌ها، دوباره سرفه و تب در خانه‌ها شروع شده است. طبق آخرین گزارش وزارت بهداشت، آنفولانزا در کشور در حال گسترش است و ۳۹٫۳ درصد مبتلایان کودک هستند. هم‌زمان کرونا هم هنوز در گردش است. سؤالی که این روزها در ذهن خیلی‌هاست: «این سرماخوردگی ساده است یا آنفولانزا؟ کِی باید دکتر رفت؟» این راهنما جواب کامل و کاربردی این سؤال‌ها را می‌دهد.

خلاصه در ۳۰ ثانیه

  • آنفولانزا ناگهانی شروع می‌شود: تب، بدن‌درد شدید و خستگی. سرماخوردگی آرام شروع می‌شود و بیشتر با آبریزش بینی و عطسه همراه است.
  • اوج آنفولانزا معمولاً آذر و دی است؛ پس همین حالا بهترین زمان برای پیشگیری است.
  • آنتی‌بیوتیک روی آنفولانزا و سرماخوردگی اثری ندارد، چون هر دو ویروسی‌اند.
  • تنگی نفس، کبودی لب، تب بسیار بالا یا بی‌حالی شدید یعنی مراجعهٔ فوری به پزشک.

وضعیت آنفولانزا در پاییز ۱۴۰۵؛ چه خبر است؟

بر اساس گزارش مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت (داده‌های اوایل مهر ۱۴۰۵):

  • ویروس غالب در گردش، آنفولانزای نوع B است.
  • سهم کودکان از مبتلایان به ۳۹٫۳ درصد رسیده و گروه سنی ۶ تا ۱۵ سال بیشترین سهم را دارد.
  • حدود ۹٫۳ درصد مراجعه‌های سرپایی، علائم شبه‌آنفولانزا داشته‌اند.
  • درصد مثبت تست‌های کرونا از ۱۷٫۴ به ۱۳٫۷ درصد کم شده، ولی هنوز بالای آستانهٔ هشدار است.

معاون درمان دانشگاه علوم پزشکی ایران هم اعلام کرده که در جامعه با «ترکیبی از ویروس‌ها» روبه‌رو هستیم و بخشی از آن‌ها آنفولانزاست. یعنی این فصل، فصل ویروس‌های تنفسی هم‌زمان است و تشخیص درست اهمیت بیشتری دارد.

آنفولانزا، سرماخوردگی یا کرونا؟ جدول مقایسه

علائم این سه بیماری شبیه هم است و فقط با آزمایش می‌شود با قطعیت تشخیص داد. اما این جدول کمک می‌کند تصویر اولیهٔ درستی داشته باشید:

علامتآنفولانزاسرماخوردگیکرونا
شروع بیماریناگهانی، در چند ساعتتدریجی، در چند روزمتغیر؛ ۲ تا ۱۴ روز بعد از تماس
تبشایع، معمولاً بالانادر یا خفیفشایع
بدن‌درد و درد عضلانیشایع و اغلب شدیدخفیفشایع
خستگی و ضعفشدید، گاهی تا دو هفتهخفیفشایع، گاهی طولانی
آبریزش و گرفتگی بینیگاهیبسیار شایعگاهی
عطسهگاهیبسیار شایعکمتر
گلودردگاهیشایعشایع
سرفهشایع، گاهی شدیدخفیف تا متوسطشایع، معمولاً خشک
سردردشایعنادرشایع
از دست دادن بویایی یا چشایینادرنادرممکن است (در سویه‌های جدید کمتر)

قاعدهٔ سرانگشتی: اگر صبح سرحال بودید و عصر با تب و بدن‌درد شدید در رختخواب افتادید، احتمال آنفولانزا بیشتر است. اگر چند روز است کم‌کم آبریزش بینی و عطسه دارید ولی می‌توانید کارهایتان را انجام دهید، احتمالاً سرماخوردگی است.

علائم آنفولانزا و سرماخوردگی؛ فرد بیمار با دستمال و دمنوش گرم
آنفولانزا ناگهانی شروع می‌شود؛ سرماخوردگی آرام و تدریجی

علائم هشدار: چه زمانی باید فوراً به پزشک مراجعه کرد؟

بیشتر افراد سالم ظرف حدود یک هفته از آنفولانزا بهبود پیدا می‌کنند. اما اگر هر کدام از این علائم را دیدید، معطل نکنید:

در کودکان

  • تنفس تند یا سخت، یا فرورفتن دنده‌ها هنگام نفس کشیدن
  • کبودی لب‌ها یا صورت
  • درد قفسهٔ سینه یا درد عضلانی شدید (مثلاً کودک حاضر نیست راه برود)
  • کم‌آبی بدن: چند ساعت ادرار نکردن، خشکی دهان، گریه بدون اشک
  • بی‌حالی شدید یا بیدار نشدن، یا تشنج
  • تب بالای ۴۰ درجه که با تب‌بر پایین نمی‌آید
  • هر نوع تب در نوزاد زیر ۳ ماه
  • تب یا سرفه‌ای که بهتر شده ولی دوباره برگشته یا بدتر شده است

در بزرگسالان

  • تنگی نفس یا سختی در تنفس
  • درد یا فشار مداوم در قفسهٔ سینه یا شکم
  • سرگیجهٔ مداوم، گیجی یا مشکل در بیدار شدن
  • تشنج، یا ادرار نکردن
  • ضعف یا درد عضلانی شدید
  • بدتر شدن بیماری‌های زمینه‌ای مثل آسم، دیابت یا بیماری قلبی
  • تب یا سرفه‌ای که بهتر شده ولی دوباره برگشته یا بدتر شده است

چه کسانی بیشتر در خطرند؟

آنفولانزا برای این گروه‌ها می‌تواند جدی‌تر باشد و به عوارضی مثل ذات‌الریه برسد:

  • کودکان زیر ۵ سال، به‌ویژه زیر ۲ سال
  • سالمندان بالای ۶۵ سال
  • زنان باردار
  • بیماران قلبی، مبتلایان به آسم، دیابت و بیماری‌های مزمن کلیه یا کبد
  • افرادی که سیستم ایمنی ضعیف دارند، مثل بیماران تحت درمان سرطان

اگر خودتان یا یکی از اعضای خانواده جزو این گروه‌ها هستید و علائم آنفولانزا دارید، هرچه زودتر، ترجیحاً در ۴۸ ساعت اول، با پزشک مشورت کنید. داروهای ضدویروس آنفولانزا در روزهای اول بیشترین اثر را دارند و فقط پزشک می‌تواند آن‌ها را تجویز کند.

۱۰ راه پیشگیری از آنفولانزا که واقعاً جواب می‌دهد

  1. واکسن آنفولانزا بزنید. مؤثرترین راه پیشگیری است. ساخت ایمنی بعد از تزریق حدود دو هفته طول می‌کشد، پس بهتر است قبل از اوج بیماری، یعنی همین مهر و آبان، اقدام کنید. برای گروه‌های پرخطر بالا، واکسن اهمیت ویژه دارد. دربارهٔ مناسب بودن واکسن برای خودتان با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
  2. دست‌ها را درست بشویید. حداقل ۲۰ ثانیه با آب و صابون؛ به‌خصوص بعد از رفت‌وآمد در مترو و اتوبوس و قبل از غذا. وقتی آب در دسترس نیست، از ژل ضدعفونی با حداقل ۶۰ درصد الکل استفاده کنید.
  3. در جاهای شلوغ ماسک بزنید. در مترو، اتوبوس، مطب و داروخانه، ماسک احتمال انتقال ویروس را کم می‌کند.
  4. به چشم، بینی و دهان دست نزنید. ویروس اغلب از همین راه وارد بدن می‌شود.
  5. هنگام سرفه و عطسه جلوی دهان را بگیرید. با دستمال یا آرنج، نه کف دست.
  6. اگر بیمارید، در خانه بمانید. بیمار معمولاً از یک روز قبل از شروع علائم تا حدود یک هفته بعد می‌تواند ویروس را منتقل کند.
  7. هوای خانه را تازه نگه دارید. روزی چند بار پنجره را برای چند دقیقه باز کنید. رطوبت مناسب هوای خانه (حدود ۴۰ تا ۶۰ درصد) هم به راحتی تنفس کمک می‌کند.
  8. خوب بخوابید. کم‌خوابی مداوم، سیستم ایمنی را ضعیف می‌کند. بزرگسالان ۷ تا ۹ ساعت و کودکان مدرسه‌ای بیشتر به خواب نیاز دارند.
  9. تغذیهٔ کامل داشته باشید. میوه و سبزی رنگی، پروتئین کافی و آب کافی. ریز مغذی‌هایی مثل ویتامین D، ویتامین C و روی در عملکرد طبیعی سیستم ایمنی نقش دارند.
  10. سطوح پرتماس را تمیز کنید. دستگیرهٔ در، کلید برق، گوشی موبایل و ریموت.
    شستن دست با آب و صابون برای پیشگیری از آنفولانزا
    حداقل ۲۰ ثانیه با آب و صابون

ویتامین D، ویتامین C و روی: واقعاً کمک می‌کنند؟

پاسخ کوتاه: به‌عنوان مکمل رژیم غذایی، در افرادی که کمبود دارند، بله؛ به‌عنوان درمان، نه.

منابع ویتامین C و D و روی؛ مرکبات، تخم‌مرغ، ماهی و مکمل
  • ویتامین D: مطالعات نشان داده‌اند که مصرف منظم ویتامین D می‌تواند خطر عفونت‌های حاد تنفسی را کمی کاهش دهد و بیشترین اثر را در کسانی دارد که کمبود ویتامین D دارند. در پاییز و زمستان که آفتاب کمتر است، کمبود شایع‌تر می‌شود. بهترین کار، آزمایش و مصرف طبق نظر پزشک است. برخی مکمل‌ها مثل ویتاکل فورت گلدن لایف ویتامین D را همراه کلسیم دارند.
  • ویتامین C: مصرف منظم آن در عموم مردم جلوی ابتلا را نمی‌گیرد، ولی ممکن است طول دورهٔ سرماخوردگی را کمی کوتاه کند. مصرف دوزهای بسیار بالا بعد از بیمار شدن، اثر چشمگیری ندارد.
  • روی (زینک): برای عملکرد طبیعی سیستم ایمنی لازم است و کمبودش در کودکان و سالمندان دیده می‌شود. مکمل‌هایی مثل ماکسیکر ایکس گلدن لایف زینک و ویتامین C را کنار هم دارند.

اگر رژیم غذایی کاملی ندارید، یک مولتی ویتامین معتبر می‌تواند کمبودها را جبران کند؛ مثل مولتی ویتامین مینرال بزرگسالان نیچرز پلنتی، یا نسخه‌های مخصوص بانوان و آقایان (انرژکس گلدن لایف). برای کودکان هم شربت‌هایی با دوز مناسب سن وجود دارد، مثل پدیابست مولتی ویتامین و زینک پلاس مولتی پدیابست. قبل از شروع هر مکملی، به‌خصوص برای کودکان، زنان باردار و افرادی که دارو مصرف می‌کنند، با پزشک یا داروساز مشورت کنید. مکمل‌ها جایگزین واکسن، رژیم غذایی سالم و درمان پزشکی نیستند.

مراقبت در خانه: وقتی آنفولانزا گرفتید چه کنید؟

  • استراحت کامل: بدن برای مبارزه با ویروس به انرژی نیاز دارد. سر کار یا مدرسه نروید.
  • مایعات فراوان: آب، سوپ رقیق و دمنوش گرم. تب و تعریق، بدن را کم‌آب می‌کند.
  • کنترل تب: تب‌برهای رایج مثل استامینوفن (پاراستامول) یا ایبوپروفن را طبق دوز روی بسته‌بندی یا دستور پزشک مصرف کنید.
  • به کودکان و نوجوانان زیر ۱۹ سال آسپرین ندهید. مصرف آسپرین در این سن هنگام بیماری‌های ویروسی با خطر «سندرم رای»، یک عارضهٔ نادر ولی خطرناک، همراه است.
  • دما را اندازه بگیرید و یادداشت کنید: روند تب کمک می‌کند بفهمید بیماری رو به بهبود است یا باید به پزشک مراجعه کنید.
  • بینی را با سرم شست‌وشو دهید تا گرفتگی کمتر شود.
  • آنتی‌بیوتیک خودسرانه مصرف نکنید. این مهم‌ترین اشتباه رایج است که در بخش بعد توضیح داده‌ایم.

آنفولانزای کودکان و مدرسه: نکته‌های مهم برای والدین
پیشگیری از آنفولانزا در کودکان مدرسه‌ای با ضدعفونی دست

با توجه به اینکه حدود ۴ نفر از هر ۱۰ مبتلا کودک هستند، مدرسه یکی از اصلی‌ترین محل‌های انتقال ویروس است:

  • کودک تب‌دار را به مدرسه نفرستید. تا ۲۴ ساعت بعد از قطع تب بدون مصرف تب‌بر در خانه بماند.
  • در کودکان، استفراغ و اسهال هم ممکن است همراه آنفولانزا باشد.
  • بطری آب شخصی و دستمال کاغذی در کیف کودک بگذارید و شستن دست قبل از خوراکی را به او یاد بدهید.
  • به علائم هشدار کودکان (بالاتر در همین مقاله) حساس باشید. نوزاد زیر ۳ ماه با هر تبی باید فوراً معاینه شود.
  • بعد از بیماری: خیلی از کودکان تا چند روز کم‌اشتها هستند. غذای سبک و مایعات کافی بدهید و اگر کم‌اشتهایی طول کشید، با پزشک کودک مشورت کنید. مکمل‌هایی مثل پدیابست اپتایت برای کمک به اشتهای کودک ساخته شده‌اند.

۵ باور غلط رایج دربارهٔ آنفولانزا

  1. «آنتی‌بیوتیک بخورم زودتر خوب می‌شوم.» نادرست. آنفولانزا و سرماخوردگی ویروسی‌اند و آنتی‌بیوتیک روی ویروس اثری ندارد. مصرف بی‌مورد آنتی‌بیوتیک فقط عوارض دارد و باکتری‌ها را مقاوم می‌کند. آنتی‌بیوتیک فقط وقتی لازم است که پزشک عفونت باکتریایی ثانویه تشخیص دهد.
  2. «واکسن آنفولانزا خودش آدم را مریض می‌کند.» نادرست. واکسن تزریقی ویروس زنده ندارد و نمی‌تواند آنفولانزا ایجاد کند. درد محل تزریق یا کسالت خفیف یکی دو روزه طبیعی است.
  3. «آنفولانزا همان سرماخوردگی شدید است.» نادرست. آنفولانزا می‌تواند به ذات‌الریه و بستری شدن برسد، به‌خصوص در گروه‌های پرخطر.
  4. «با عرق کردن و پتو پیچیدن، تب زودتر می‌شکند.» نادرست. پوشاندن بیش از حد، به‌خصوص در کودکان، دمای بدن را بالاتر می‌برد. لباس سبک و مایعات کافی بهتر است.
  5. «پارسال واکسن زدم، امسال لازم نیست.» نادرست. ویروس آنفولانزا هر سال تغییر می‌کند و ایمنی واکسن هم با گذشت زمان کم می‌شود؛ واکسن باید سالانه تکرار شود.

پرسش‌های پرتکرار

آنفولانزا چند روز طول می‌کشد؟

دورهٔ نهفتگی معمولاً حدود ۲ روز (بین ۱ تا ۴ روز) است. بیشتر افراد سالم ظرف حدود یک هفته بهتر می‌شوند، ولی خستگی و سرفه ممکن است تا دو هفته باقی بماند.

آنفولانزا تا چند روز مسری است؟

بیمار معمولاً از یک روز قبل از شروع علائم تا حدود یک هفته بعد می‌تواند ویروس را منتقل کند. کودکان و افراد با ایمنی ضعیف ممکن است مدت طولانی‌تری ناقل باشند.

بهترین زمان زدن واکسن آنفولانزا کِی است؟

قبل از اوج بیماری؛ یعنی مهر و آبان. ولی اگر دیرتر هم شد، زدن واکسن در طول فصل همچنان مفید است.

از کجا بفهمم آنفولانزا دارم یا کرونا؟

علائم این دو بسیار شبیه است و تنها راه قطعی، آزمایش است. اگر جزو گروه‌های پرخطر هستید یا علائم شدید دارید، برای تشخیص با پزشک مشورت کنید.

آیا ویتامین C جلوی آنفولانزا را می‌گیرد؟

نه به‌تنهایی. مصرف منظم آن ممکن است طول دورهٔ سرماخوردگی را کمی کوتاه کند، اما جای واکسن و رعایت بهداشت را نمی‌گیرد.

جمع‌بندی

پاییز ۱۴۰۵ فصل گردش هم‌زمان آنفولانزا و کروناست و کودکان سهم بزرگی از مبتلایان را دارند. واکسن، شستن دست، ماسک در جای شلوغ، خواب کافی و تغذیهٔ کامل، ساده‌ترین و مؤثرترین سپر شما و خانواده‌تان هستند. اگر بیمار شدید، استراحت کنید، مایعات زیاد بنوشید، از آنتی‌بیوتیک خودسرانه دوری کنید و علائم هشدار را جدی بگیرید.

سبد سلامت خانواده برای فصل سرما

اگر می‌خواهید قبل از اوج آنفولانزا کمبودهای تغذیه‌ای خانواده را جبران کنید، این چند گزینه در آن دارو موجود است:

همهٔ محصولات مکمل‌های آن دارو اصل و دارای ضمانت اصالت کالا هستند. برای انتخاب مکمل مناسب، به‌خصوص برای کودکان، زنان باردار و افرادی که دارو مصرف می‌کنند، با پزشک یا داروساز مشورت کنید.

این مقاله صرفاً جنبهٔ آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص یا تجویز پزشک نیست. در صورت بیماری با پزشک یا داروساز مشورت کنید.

منابع